دين همچنان پابرجا خواهد بود تا روز قيامت فرارسد ، يا اين‌كه دوازده خليفه كه همگى از قريش‌اند ، بر شما ظاهر گردند « 1 » . احمد بن حنبل به اسناد خود از مسروق نقل مىكند : ما در حضور عبد الله بن مسعود نشسته بوديم و او در حال قرآن خواندن بود كه مردى به وى گفت : اى أبا عبد الرحمن ! آيا از رسول خدا سؤال كرديد كه چند خليفه بر اين امّت حكومت خواهد كرد ؟ ابن مسعود پاسخ گفت : از زمانى كه وارد عراق شده‌ام ، كسى پيش از تو در اين باره از من سؤالى نكرده است . سپس گفت : آرى ! ما در اين باب از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و إله و سلم سؤال كرديم و ايشان پاسخ فرمود : « دوازده خليفه به عدد نقباى بنى اسرائيل . » « 2 » 7 از اين احاديث نكاتى استفاده مىشود : 1 . عدد اين حكمرانان يا خلفا از « دوازده » تجاوز نمىكند و همگى از قريش‌اند و اين عدد منطبق است بر عقيده‌ى شيعه در شماره‌ى ائمه‌ى معصومين عليهم السّلام كه جميع آن بزرگواران قرشىاند . گاهى ادّعا مىشود كه عنوان « حكمرانان يا خلفا » بر واقعيت حيات ائمه‌ى طاهرين عليهم السّلام تطبيق نمىكند . پاسخ اين اشكال كاملا واضح است . زيرا مراد پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلم خلافت و حكمرانى براساس استحقاق و شايستگى است . حاشا كه مقصود حضرتش معاويه‌ها و يزيدها و مروان‌هايى باشد كه با سرنوشت امّت اسلام به هر شكل كه خواستند ، بازى كردند ، بلكه منظور از « خليفه » ، كسى است كه « خلافت و حكومت » خود را وامدار شارع مقدس است و اين ، با محجور ماندن آن حضرات از حكومت بر امّت ، به جهت ستم ديگران بر ايشان ، تنافى ندارد . ازاين‌رو ، در عون المعبود فى شرح سنن أبى داود چنين آمده است : توربشتى مىگويد : برداشت صحيح از اين روايت اين است كه مقصود از خلفا ، حكمرانان عادل و شايسته‌اند . چون در حقيقت ايشان استحقاق عنوان « خليفگى » دارند ، ولى لازم نيست كه از حكومت و قدرت بالفعل نيز برخوردار باشند ، هرچند فرض شده كه ايشان

--> ( 1 ) . صحيح مسلم / ج 2 / كتاب الأمارة / باب « مردم پيروان قريش‌اند » / ص 119 . ( وى اين حديث را از نه طريق نقل كرده است ) . ( 2 ) . مسند احمد / ج 5 / صص 90 و 93 و 97 و 100 و 106 و 107 و نيز صدوق ( ره ) از ابن مسعود اين حديث را روايت كرده است ؛ ر . ك : إكمال الدين / ج 1 / ص 270 / ح 16 .